سياق از ظاهر آيات بر مىآيد كه منظور اشاره به اين معنا است كه رسول خدا ( ص ) از مصاديق حجت بينه اى است كه عليه مردم قيام شده ، و سنت الهى كه در بندگان جارى است اقتضا كرده اين حجت قائم گشته ، و اين رسول مبعوث شود ، چون سنت جارى خدا ايجاب مىكرد بينه و حجت روشنگرش به سوى اين طوايف نيز بيايد ، همانطور كه به طوايف و اقوام گذشته قبل از اختلافشان همين اقتضا را كرد و بر ايشان حجت فرستاد ، چيزى كه هست خودشان از آن حجت استفاده نكردند ، و با يكديگر اختلاف راه انداختند . بنا بر اين ، مراد از جمله * ( « الَّذِينَ كَفَرُوا » ) * در آيه شريفه ، همه كافران از دعوت اسلامى است ، چه از اهل كتاب و چه مشركين ، و كلمه « من » در جمله * ( « مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ » ) * تبعيض را مىرساند ، نه تبيين را ، و كلمه « و المشركين » عطف است بر كلمه « اهل الكتاب » ، و مراد از « مشركين » ، غير اهل كتاب است ، حال چه بتپرست باشند ، و چه اصناف ديگر مشركين . و كلمه « منفكين » از ماده انفكاك است ، كه به معناى جدايى دو چيز است كه به شدت به هم متصل بوده‌اند ، و مراد از آن - به طورى كه از جمله * ( « حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ » ) * استفاده مىشود - جدا شدن از مقتضاى سنت هدايت و بيان است ، گويا سنت الهى دست بردار از آنان نبوده ، تا حجت و بينه بيايد ، همين كه آمد آن وقت رهاشان مىكند ، و به حال خودشان واگذار مىكند ، هم چنان كه در جاى ديگر به اين معنا اشاره نموده مىفرمايد : « وَما كانَ اللَّه لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ » « 1 » . * ( « حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ » ) * - اين جمله به همان معناى ظاهريش معناى مىشود ، يعنى منظور از كلمه « تاتيهم » كه صيغه مضارع است همان آينده است ، و كلمه « بينة » به معناى دليل روشن است . و معناى آيه شريفه اين است كه : خداى تعالى كسانى را كه به رسالت و يا دعوت رسول خدا ( ص ) كافر شدند ، و يا به قرآن كفر ورزيدند ، رها نخواهد كرد ، تا آنكه بينه و دليل روشن كه همان رسول خدا ( ص ) است براى آنان بيايد ، ( و ساده تر آنكه خداى تعالى دست از هدايت اين كفار بر نمىدارد تا زمانى كه حجت بر آنان تمام شود ، و خودشان يقين كنند كه محمد ( ص ) رسول خدا است ، و راست مىگويد ، و لجاج و عناد وادار به كفرشان ساخته ) .

--> ( 1 ) خدا هرگز چنين نبوده كه قومى را بعد از آنكه هدايت كرده گمراه كند ، مگر بعد از آنكه آنچه باعث تقواى آنان مىشود برايشان بيان كرده باشد . سوره توبه ، آيه 115 .